Süt ve besi sığırcılığı rasyonlarında maliyeti belirleyen en pahalı iki girdi enerji (tahıllar) ve proteindir (soya küspesi, kanola küspesi). Protein verirken genellikle hayvanın kendisini beslediğimizi düşünürüz. Oysa biyolojik gerçek şudur: Geviş getiren hayvanda önce rumendeki trilyonlarca mikroorganizmayı besleriz.
Rumen bakterileri tükettikleri azotla kendi vücut proteinlerini, yani mikrobiyal proteini üretir. Mikrobiyal protein amino asit profili bakımından yüksek biyolojik değere sahiptir, iyi sindirilir ve işletme için en ekonomik protein kaynaklarından biridir. Ancak bakterilerin bu proteini üretebilmesi bir kurala bağlıdır: azot ile enerjinin eş zamanlı (senkron) bulunması. Balchem®'in patentli yavaş salınımlı azot teknolojisi NitroShure™, klasik üre ve protein kaynaklarının yarattığı bu uyumsuzluğu gidermeyi hedefler.
Azot-Enerji Senkronizasyonu Nedir? Klasik Üre Neden Yetersiz Kalır?
Rumen bakterileri lifi ve nişastayı parçalarken enerji (ATP) elde eder. Bu enerjiyle çoğalıp mikrobiyal protein yapabilmeleri için ortamda hazır amonyak (NH3) bulunması gerekir. Enerji var ama azot yoksa bakteri üreyemez. Azot var ama enerji yoksa açığa çıkan amonyak boşa gider.
Klasik yem üresi (%46 azot, yaklaşık %287 ham protein eşdeğeri) rumene girdiği anda üreaz enzimi tarafından kısa sürede, yaklaşık 30-45 dakika içinde parçalanır ve ani bir amonyak artışı yaratır:
- Amonyak piki ve israf: Bakteriler bu kısa sürede açığa çıkan amonyağın yalnızca bir bölümünü kullanabilir. Geri kalanı rumen duvarından kana geçer.
- Karaciğer yükü ve enerji kaybı: Kandaki amonyağı üreye çevirip idrarla atmak için karaciğer, süt yapımında kullanılabilecek enerjiyi harcar.
- Günün geri kalanında azot açlığı: İlk saatteki artıştan sonra rumende amonyak azalır. Bakteriler gün boyunca lif sindirirken azotsuz kalır ve lif sindirimi yavaşlar.
NitroShure™ Teknolojisi: Saatlerce Süren Kontrollü Amonyak Salınımı
Balchem®, bu sorunu lipit mikro-enkapsülasyon teknolojisiyle çözmeyi hedefler. NitroShure™, yüksek saflıktaki üre çekirdeğini doymuş yağ asidi bir kaplamayla sarar. Böylece rumende ani bir artış yapmak yerine, rumen sıcaklığı, pH'sı ve hareketleriyle kontrollü olarak yaklaşık 6-8 saat boyunca dengeli amonyak salınır.
Bu sayede lif sindiren bakteriler günün her saatinde taze azota ulaşır; lif sindirimi ve mikrobiyal protein üretimi desteklenir.
Klasik Üre, Soya Küspesi ve NitroShure™ Karşılaştırması
Klasik yem üresi:
- Ham protein eşdeğeri yaklaşık %287'dir.
- Rumende 30-45 dakikada ani salınım yapar.
- Dozaj hatasında amonyak toksisitesi riski taşır.
- Rasyonda çok az yer kaplar ama verimli kullanılamaz.
Soya küspesi (%44 ham protein):
- Rumen salınım süresi yaklaşık 3-5 saattir.
- Rasyonda 1-1,5 kg gibi yüksek miktarda yer kaplar.
- Genellikle ithalata bağımlı ve pahalı bir protein kaynağıdır.
Balchem® NitroShure™:
- Ham protein eşdeğeri yaklaşık %250'dir (kontrollü salınım).
- Rumende 6-8 saat boyunca salınım yapar.
- Rasyonda yalnızca yaklaşık 100-150 gram yer kaplar.
- Kaba yem için yaklaşık 1,2 kg ek alan açabilir.
- Soya küspesine kıyasla %15-25 protein maliyeti tasarrufu hedefler.
Rasyonda Yer Açma: Soya Küspesi İkamesi
NitroShure™'ın en önemli avantajlarından biri rasyonda yer açma (diet flexibility) imkânıdır. Süt ineği rasyonunda 100-120 gram NitroShure™ kullanıldığında rasyondan yaklaşık 1,0-1,2 kg soya küspesi çıkarılabilir. Boşalan alana kaliteli yonca, mısır silajı veya enerji kaynağı eklenebilir. Böylece protein maliyeti düşerken rasyondaki lif oranı artırılabilir ve asidoz riski azalır.
MCB Vital saha sonuçları: Konya ve Marmara bölgelerindeki entegre süt işletmelerinde yapılan saha çalışmalarında, rasyonda soya küspesi azaltılıp günde 100 gram NitroShure™ eklendiğinde rasyon maliyetinde düşüş ve süt veriminde günde yaklaşık 1,1 kg artış kaydedilmiştir. Sonuçlar rasyon yapısına ve fiyatlara göre değişir; işletmeye özel maliyet analizi için zooteknistlerimize danışabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
NitroShure besi sığırlarında da kullanılır mı?
Evet. Konsantre ağırlıklı besi rasyonlarında lif sindirimini ve yemden yararlanmayı desteklemesi hedeflenir. MCB Vital saha verilerinde günlük canlı ağırlık artışında %8-12 iyileşme bildirilmiştir.
NitroShure kullanımı süt tadını veya kokusunu etkiler mi?
Hayır. Kaplama lipit yapıda olduğu için koku ve tat oluşturmaz. Amonyak kontrolsüz biçimde kana geçmediğinden süt üre azotu (MUN) seviyesinin fizyolojik aralıkta (yaklaşık 10-14 mg/dL) kalmasına yardımcı olur.
Yem karma vagonundaki bıçaklar kaplamaya zarar verir mi?
Balchem®'in enkapsülasyonu dayanıklı bir matriks yapısına sahiptir. Standart mikser ve yem karma vagonlarında ufalanmayacak ve soyulmayacak şekilde tasarlanmıştır.
Ham ürenin yerine NitroShure kullanmak neden daha iyi?
Ham üre rumende kısa sürede parçalanarak amonyak artışı yaratır. NitroShure ise azotu saatlere yayarak mikrobiyal protein üretiminin daha verimli olmasını hedefler.
